Bedankt, Nederland

De verbazing en de beteutering was even te zien op de gezichten op de Nederlandse en op de Belgische televisie. Maar dan ging de recuperatie weer aan de slag. Het is toch maar een hopeloos verdeelde tegenstand; “extreem-links” en “extreem-rechts” kunnen toch niet samen door de deur, de één wil meer Europa, de ander minder. Eigenlijk is het alleen een kwestie van emotie en onvoldoende informatie bij de (domme?) burgers. De mensen zijn even niet meer mee, zij hebben angst voor de toekomst, de troepen volgen even niet meer. Dus moeten we maar het tempo van de hervormingen vertragen. Aldus minister-president Balkenende en commissievoorzitter Barroso. Het is een kwestie van slechte timing; Europa is een beetje te vermetel geweest, maar na een adempauze doen we toch gewoon verder. Op de Belgische televisie was de reactie zo mogelijk nog arroganter. We hebben inderdaad een probleem, niet met Europa, maar met de Fransen en de Nederlanders.

Niets is minder waar. Vorige week bleek al al dat het Franse NON de omvang kon aannemen van een nieuwe Franse revolutie, een nieuw spook dat door Europa waart. Zie Basisdemocratie en de nieuwe Franse revolutie

Het is maar de vraag of dit volksverzet nog tegen te houden is door het in een “extreem links” en een “extreem rechts” kamp te verdelen. Alhoewel bijna alle commentatoren zo blijven denken en schrijven, heb ik niet de indruk dat de mensen in de straat en op het werk het ook zo aanvoelen. Toegegeven, “rechts” zet zich eerder af tegen Europa als superstaat en “links” zet zich meer af tegen Europa als superkapitaal . Maar is dat eigenlijk niet hetzelfde, als men de grondwet goed leest? Enerzijds vind je daarin een steeds grote bemoeienis met het alledaagse leven van de mensen, anderzijds een steeds grotere vrijheid voor het verkeer van kapitaal.

De burgers hebben, anders dan de verenigde elites, een perfect gevoel van timing vertoond. Zij hebben Maastricht en de euro laten passeren. Europa is okee maar nu is het genoeg.

Het Europees Hof van Justitie (in Luxemburg) en meer nog het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (in Straatsburg) hebben de laatste kwarteeuw de burgers meer en meer bescherming geboden tegen de nationale staten, wanneer die staten de grondrechten gingen negeren, bijvoorbeeld door discriminerende belastingen, door onredelijk lange administratieve procedures, door strafprocedures met te weinig recht van verdediging, enz.. Dit Europa van de grondrechten heeft de mensen de nodige bescherming geboden tegen de "arrogantie van de macht" van de nationale staten.

Maar stilaan ging dit Europa hetzelfde doen als die nationale staten. Het wilde van de staten de macht overnemen, die het eerst nog afgebroken had. Daarvoor moest nu tenslotte ook nog de sociale bescherming die de staten boden worden afgebroken. De richtlijn Bolkestein en enkele arresten van het Hof van Justitie waren op dat punt verhelderend. Niet meer de bescherming van de burgers maar de bescherming van het kapitaal tegen de nationale staten komt op het voorplan. Het Hof oordeelde bijvoorbeeld dat zelfs een kleine registratietaks op kapitaal in strijd is met het vrij verkeer van kapitaal.

De vrijheden van de burgers zijn door het Hof nooit zo absoluut gesteld. Het Hof aanvaardt bijvoorbeeld dat het recht op privacy beperkt geschonden mag worden door de controlebevoegdheden van de belastingdiensten. Het aanvaardt ook dat de vrijheid van verkeer van personen gehinderd wordt door verschillende stelsels van belastingen en sociale zekerheid. Wie naar een ander land wil verhuizen, of er wil gaan werken, kan dat doen, maar ervaart toch nog allerlei kleine barrières, eigen aan het bestaan van nationale stelsels. Dat vindt iedereen ook wel normaal.

Maar waarom zou dan de vrijheid van verkeer van kapitaal dan ook niet een beetje mogen gehinderd worden door de verschillende belastingstelsels? De beleidsoptie voor een absolute vrijheid van kapitaalverkeer vormt nu al een tamelijk onaantastbare bepaling in de Europese verdragen. En de voorgestelde grondwet deed daar nog een flinke schep bovenop. Men heeft het “internationale kapitalisme” grondwettelijk willen vastleggen, met daarbovenop een artikel I-6, dat eens en voor altijd zegt dat het recht van de Unie voorrang heeft op het recht van de lidstaten. De hiërarchie wordt definitief vastgelegd.

De Fransen en de Nederlanders hebben niet alleen een bewonderenswaardig inzicht gehad om op het juiste moment NEEN te zeggen. Zij hebben ook een bewonderenswaardige zelfvertrouwen getoond om zich niet om de tuin laten leiden door de Chiracs, de Dehaenes, de Schröders en de Joschka Fischers, de zetbazen van het systeem. Het is een overwinning van de “basisdemocratie” op de “bazendemocratie”. Helemaal niet de keuze voor een “extreem links” of een “extreem rechts” model, eerder integendeel. Eén Nederlander zei het zo: ein Reich, ein Führer, dat hebben we al gehad, en de dictatuur van het centraal plan ook.

De Nederlandse taal en de Nederlandse geschiedenis bieden een mooi woord aan om te duiden hoe dat toekomstige Europa er staatkundig dan wel kan uitzien: stadhouderschap . De Verenigde Provinciën waren twee eeuwen lang, tot aan die andere Franse revolutie, een toonbeeld van hoe een statenbond succesvol kon zijn, zonder een sterke eenheidsstaat en zonder een sterke centrale leiding.

Het oogt allemaal wat rommeliger, tot spijt van wie voor orde en eenheid is, maar dat is de richting die Europa inslaat. Na 200 jaar is de tweede Franse revolutie het keerpunt van de eerste: zij neemt nu een anti-bonapartische wending.