Boekbespreking "Terra Incognita"

Bespreking door Guy Capals (Ucos vzw)

Een aantal inspirerende teksten van P.T. Jones en R. Jacobs omtrent (o.a.) duurzame ontwikkeling en (anders)globalisering (te lezen op www.yabasta.be), deden me reikhalzend uitkijken naar de gezamenlijke publicatie van deze twee heerschappen. Ik heb een exemplaar ervan net op tijd in handen gekregen, namelijk net voor de zomervakantie. Zo weten jullie ook weer waar ik in de maanden juli (en vooral het druilerige augustus) mee ben bezig geweest :-) ’Terra Incognita’ bestaat uit drie grote delen. In de volgende nieuwsbrieven ga ik dieper in op de verschillende delen. Voor een ngo als UCOS die werkt rond duurzame ontwikkeling in Noord en Zuid, zitten er immers een heel aantal interessante ideeën in die meer verdienen dan een oppervlakkige bespreking. Deze keer hou ik het bij een algemene schets. Hopelijk kan deze jullie nieuwsgierigheid alvast prikkelen.

In het eerste deel bieden de auteurs een milieuwetenschappelijke en economische analyse van het ecologische vraagstuk. Reken hier op een boeiende synthese van informatie uit de vakliteratuur die uiterst begrijpelijk wordt voorgesteld. Zoals de diepgaander bespreking later zal aantonen, krijg je in dit deel een evenwichtige schets van de posities die door de verschillende belanghebbenden in het milieudebat worden ingenomen betreffende bv. klimaatveranderingen, ‘global warming’ enz. In deze discussies pleiten ze voor een gezonde dosis milieurealisme.

In het tweede deel volgt een historische analyse van de interactie tussen mens en natuur of met andere woorden een ‘groene wereldgeschiedenis’. Jones en Jacobs bespreken drie levenswijzen die elkaar zijn opgevolgd: die van de jager-verzamelaar, de agrarische samenleving en de industriële samenleving. De centrale vraag hier is welke lessen we uit het verleden kunnen trekken wat betreft de verhouding tussen de menselijke soort en zijn leefomgeving. Daarnaast gaan ze ervan uit dat we opnieuw op een scharnierpunt aanbeland zijn, dat er zich opnieuw een transitie naar een volgende levenswijze aandient. ‘Ofwel gaan we naar een post-industriële samenleving waarin heel de economie en het menselijk samenleven op een andere manier georganiseerd zal moeten worden, ofwel wordt het - laten we even overdrijven - de ondergang.’

In het derde deel gaan ze op zoek naar uitwegen uit de hedendaagse impasse van ons onduurzaam ontwikkelingsmodel die de wereld moeten leefbaar houden of maken. Die uitwegen zijn er volgens Jones en Jacobs wel degelijk. Ze zijn er van overtuigd dat de menselijke toekomst principieel open blijft en door ieder van ons mee te beïnvloeden is. In grote lijnen pleiten ze achtereenvolgens voor een heroriëntering naar een ecologische economie, een andere (foutvriendelijker) technologie en een ethiek van verbondenheid.

Uit dit overzicht blijkt al dat de auteurs de thematiek niet eng vanuit één wetenschappelijke discipline benaderd hebben. Inzichten uit de ecologie, fysica, filosofie, geschiedenis, economie enz wisselen elkaar af en vullen elkaar aan. Of zoals Bart Martens (ex-beleidscoördinator BBL en huidig SP.A-volksvertegenwoordiger en senator) het in z’n inleiding schrijft: ’Dit boek ademt maatschappelijke bewogenheid uit. Het is een wetenschappelijk werk , maar één dat het academisch hokjeswerk weet te overstijgen. Geïnspireerd door de methode van Immanuel Wallersteins wereldsysteemanalyse, wordt de wisselwerking tussen ons huidig maatschappelijk-economisch bestel en de wereldwijde ecologische degradatie en sociale onrechtvaardigheid uit de doeken gedaan en worden uitwegen gezocht.’ Jones en Jacobs zien de interdisciplinariteit die ze zelf aan de dag hebben gelegd bij het schrijven van dit boek duidelijk als een noodzakelijke voorwaarde om echt tot ’duurzame ontwikkeling’ of, zoals ze het zelf verkiezen, ’rechtvaardige duurzaamheid’ te komen.

Met Terra Incognita geven Peter Tom Jones en Roger Jacobs een zeer interessante impuls aan het debat rond duurzame ontwikkeling. Het boek biedt de lezer voor de eerste keer in het Nederlands een synthese van een aantal ideeën, discussies, inzichten die je anders alleen in anderstalige literatuur kan terugvinden en die het klassieke, mainstreamdebat overstijgen. Ze zijn er daarnaast ook nog in geslaagd deze concepten op een zeer begrijpelijke manier uit te leggen. Dat alleen al is een verdienste op zich.

Noten

(1) Peter Tom Jones (1973) is burgerlijk ingenieur milieukunde, doctor in de materiaalkunde en werkzaam als postdoctoraal onderzoeker aan de KULeuven. Hij publiceerde in diverse tijdschriften en boeken over thema’s als globalisering en ecologie. Hij is auteur van de milieuwetenschappelijke rubriek ’Terra Incognita’ in het tijdschrift Oikos.

(2) Roger Jacobs studeerde filosofie en menselijke ecologie en werkt sinds 15 jaar in het Centrum Basiseducatie in Hasselt. Hij is co-auteur van Het pomphuis van de 21e eeuw (2000) en auteur van tal van artikels en boekbijdragen over sociale ecologie en emancipatorische educatie.

(3) http://www.yabasta.be/spip.php?article413

(4) Het boek draagt het ’Ginkgo-label’ van Academia Press. Dit label staat borg voor een hoogstaande wetenschappelijke kwaliteit en is het resultaat van een wetenschappelijke selectie- en opvolgingsprocedure met onder andere externe peer review en begeleiding door de verantwoordelijke wetenschappelijke kwaliteitsbewaking van Academia Press.

Ook op het Ucos-forum kunt u mee over deze onderwerpen discussiëren!

***

Terra Incognita. Globalisering, ecologie en rechtvaardige duurzaamheid. Peter Tom Jones & Roger Jacobs (2006), Academia Press Gent, 646 p.