Een manifest voor een ander Europa

We zullen het hier echter niet hebben over de Big Bang of over honden, maar over Europese politiek of het gebrek eraan. Het boekje waarmee je je persoonlijke Eurobarometer van ’saai’ naar ’boeiend’ kunt zien evolueren is pas uit: Manifest voor een ander Europa, verschenen in de Ya Basta-reeks bij Academia Press (150 blz., 7,50 Euro). Het oorspronkelijk Franse Manifeste (verschenen in februari 2004) is van de hand van Yves Salesse, auteur onder andere van Réformes et Révolution, vice-voorzitter van de bekende linkse Franse denktank Fondation Copernic, en zich politiek bewegend in de interstellaire ruimte tussen PCF en LCR. De Nederlandse vertaling werd voorzien van een kort aanhangsel, waarin de belangrijkste Europese verdragen, structuren en procedures worden uitgelegd. In een Voorwoord stellen Stefaan Declerq (Oxfam-Solidariteit), Sven Lauwers (Masereelfonds), Francine Mestrum (Attac-Vlaanderen), Frank Slegers (Euromarsen) en Georges Spriet (Vrede): "Dit boek staat voor het debat dat we in de sociale beweging willen aanzwengelen".

Waarom is dit Manifest een belangrijke bijdrage tot het debat over Europa? Waarom neemt het ook binnen de linkerzijde een aparte plaats in ? Daarvoor kunnen volgende redenen aangehaald worden.

1. Natuurlijk vindt men in dit Manifest de bekende linkse kritiek op de huidige Europese constructie: de vrije markt als enig ’politiek’ project, de ondemocratische structuren en beslissingsname, de EU als neoliberaal strijdros in de Wereldhandelsorganisatie, enz. Maar als marxist probeert Salesse ook verklaringen te geven (waarmee men het al dan niet eens kan zijn). Zo is er een knappe historische analyse van de evoluerende verhoudingen tussen EU en USA in de voorbije eeuw; er wordt gezocht naar de smalle sociale basis van de huidige Europese integratie (niet een ’Europese burgerij’ maar de politiek-administratieve top van de staten); de machtsuitoefening door de ministers van de lidstaten (’intergouvernementalisme’) verklaart het hortend en stotend karakter van het proces, gewrongen als het zit tussen kleine berekeningen van nationale politici en de logica van de grote eenheidsmarkt. (Salesse trapt ook wel eens tegen sommige idées fixes, zoals de opvatting als zou de Europese Commissie het zenuwcentrum zijn waar alles in donkere kamertjes beslist wordt.) Kortom, de linkse kritiek op het Europa van het kapitaal krijgt hier ook een theoretische onderbouwing. Interessant is ook dat de auteur de Europese scene uit de praktijk kent; enkele jaren geleden was hij medewerker op het kabinet Gayssot (PCF), verantwoordelijk voor de Europese transportpolitiek.

2. Salesse is een fervent voorstander van Europese politiek. Zijn positie in de linkerzijde is daardoor misschien aparter dan op het eerste gezicht lijkt. Enkele maanden geleden volgde ik een discussieavond van de SAP over de EU en de grondwet. De spreker besloot zijn inleiding met de overweging dat hij, "behalve voor de Kyotonorm, en misschien nog enkele dingen", niet goed inzag "waarvoor een Europese politiek eigenlijk nodig zou zijn". De ruimte ontbreekt om erop in te gaan, maar hier heb je in alle duidelijkheid een belangrijk debat: is Europese politiek (natuurlijk van een karakter diametraal tegengesteld aan dat van de huidige EU) noodzakelijk voor een links project in de 21e eeuw, of volstaat een heropflakkering van de strijd binnen de natiestaten? Voor Salesse is het antwoord ondubbelzinnig.

3. Een basisstelling van het Manifest is dat een geloofwaardige kritiek van de huidige liberale Europese constructie concrete alternatieven moet voorstellen, en daarvoor de strijd nu aanvatten. Alternatieve voorstellen bestaan reeds op heel wat terreinen, in allerlei sociale bewegingen en Europese coördinaties wordt eraan gewerkt. Zo is er bv. het idee van een minimuminkomen, uitgedrukt als percentage van het BBP; over wat een Europese bijdrage tot de sociale zekerheid zou kunnen zijn wordt ook nagedacht. Salesse is ook een hartstochtelijk pleitbezorger voor de openbare diensten, die hij op Europese schaal wil verder uitbouwen. Natuurlijk wordt gewezen op de enorme mankementen van het grondwetsontwerp, en er worden ideeën gegeven rond democratische besluitvorming (die onmogelijk met het intergouvernementalisme en de onverkozen Raad van ministers te verzoenen is). Opmerkelijk en terecht is dat de bekommernis voor jobs geen pleidooi wordt voor ’groei ten koste van alles’. Salesse is echt begaan met duurzame ontwikkeling, zinvolle arbeid, andere verhoudingen met het Zuiden. Net op deze terreinen is het zonneklaar dat alleen een echt Europees project in staat zou zijn het tij te keren. Niemand zal het eens zijn met alle ideeën die in dit geïnspireerd Manifest worden geopperd. (Zo kan men zich vragen stellen bij een nogal ongecomplexeerd pleidooi voor een Europese militair macht: onder welke politieke en klasseverhoudingen?). Maar als bijdrage tot het debat is dit eerder een pluspunt. Hopen dus maar dat dit boekje zijn weg vindt naar alle zijden van de sociale beweging.

Het Manifest voor een ander Europa kan per post bezorgd worden na overschrijving van 9 Euro op rekening 000-1117946-21 van H. Michiel, Kiezelstraat, 17, 3078 Meerbeek; in de mededeling "Manifest" + naam en adres vermelden.