Het onverantwoorde nucleaire risico

In Zweden is nucleair veiligheidsmedewerker Homer Simpson geen fictief tekenfilmfiguurtje meer, hij blijkt er ook echt rond te lopen: deze maand moest de directie van de Zweedse kerncentrale Ringhals van het grootste elektriciteitsbedrijf van het land Vättenfall, enkele werknemers ontslaan wegens dronkenschap en het lastig vallen van vrouwelijk schoonmaakpersoneel. Dit incident deed bovendien zich voor ná een vernietigend rapport over dronken werknemers en een slechte naleving van de veiligheidsmaatregelen in de Forsmarkkerncentrale. Beide centrales werden het afgelopen jaar ook herhaaldelijk stilgelegd wegens brand en andere technische problemen.

Vorige maand brak door kortsluiting brand uit in de Duitse kerncentrale van Krümmel nabij Hamburg. Het vuur had de kernreactor niet bereikt, en er werd eerst beweerd dat de kernreactor zelf niet was bedreigd. Onderzoek van de veiligheidsautoriteiten wees toch wel op “meerdere onregelmatigheden” mét gevolgen voor de reactor van de centrale. De kernreactor is van de Duitse energiegroep E.on en van het Zweedse Vättenfall. Eerder dit jaar vroeg Vättenfall om de kerncentrale Brunsbüttel langer te mogen exploiteren. Die kerncentrale moest echter op dezelfde dag, ook al wegens kortsluiting, stilgelegd worden. “Wir müssen von diesen Gefährdungsreaktoren weg” stelt Leefmilieuminister Gabriel dan ook onomwonden. Kernreactoren als Krümmel en Brunsbüttel moeten volgens de minister sneller worden gesloten dan oorspronkelijk wettelijk verplicht. Volgens de Duitse wetgeving moeten de zeventien huidige kerncentrales tegen 2021 geleidelijk aan gesloten worden

Vorige maandag veroorzaakte een aardbeving in Japan niet alleen veel menselijk leed, ook de kerncentrale van Kashiwazaki-Kariwa deelde in de brokken. Eerst beweerde de uitbater van de centrale, het energiebedrijf Tokyo Electric Power (Tepco), dat de reactoren niet beschadigd waren en dat er geen radioactiviteit was vrijgekomen - tot grote woede van de Japanse regering. Want elke dag wordt de omvang van de zware aardschok duidelijker: een reactorlek deed radioactief water in zee vloeien, er zijn radioactieve kleren en handschoenen op de grond gevallen, en er vielen vierhonderd vaten met nucleair afval om, en bij veertig vaten viel het deksel waarbij de radioactieve inhoud gewoon de vloer oprolde. Er brak ook brand uit in een transformator. De grootste kerncentrale ter wereld heeft echter geen mensen in dienst die een brand kunnen bestrijden en omdat de brandweerdiensten overstelpt werden met noodoproepen, duurde het meer dan twee uur vooraleer de brand kon worden geblust. Tepco heeft nu na opgelegd onderzoek een 50-tal problemen gedetecteerd.

Deze recente nucleaire incidenten tonen aan dat kernenergie gewoonweg niet veilig kan zijn. Na de ramp in de kerncentrale van Tsjernobyl werd ons verzekerd dat zo’n ongeluk in de westerse kerncentrales niet mogelijk is. Onze veiligheidsvoorschriften zijn veel strenger, de veiligheidscultuur veel beter, en de centrales zijn beter geconcipieerd, klonk het geruststellend. Of men zwaait met ontwerpen van derde en zelfs vierde generatie reactoren - zogezegd veiliger types dan voorheen. De getroffen Japanse kerncentrale is er echter één van de derde generatie, blijkt nu pal op de breuklijn van de aardschok te liggen, en is bestand tegen schokken met een sterkte van slechts 6,5, waar de schok van maandag 6,8 sterk bleek.

Japan kent trouwens een lange nucleaire calamiteitenlijst en de veiligheid van de Japanse kerncentrales is in het verleden al sterk bekritiseerd. Niet alleen omwille van de vele aardbevingen in de regio, maar ook omwille van een te lakse veiligheidscultuur, de hardnekkige karaktertrek om incidenten toe te dekken of te vergoelijken. Na elke calamiteit beloven de Japanse nucleaire bedrijven om de veiligheidsprocedures te verbeteren, maar pas dit jaar gaven de 12 energiebedrijven toe dat de voorbije incidentenrapportages duizenden ongeregeldheden bevatten. Zo heeft energiebedrijf Hokuriku toegegeven dat in 1999 een gevaarlijke kettingreactie was opgetreden in een van zijn kernreactoren.

Nucleaire ongelukken doen zich dus niet alleen voor in een obscuur Verweggistan. Zweden, Japan, Duitsland: ongelukken kunnen overal voorkomen. Uiteraard kunnen ingenieurs de veiligheid van nucleaire installaties verder verbeteren, maar “inherente veiligheid” is een loze belofte. Want zoals elk industrieel proces is en blijft een kerncentrale afhankelijk van de menselijke factor, maar ook natuurrampen als een aardbeving voorkomen kan de mens al evenmin. Daarom wil en kan ook het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) de term niet meer gebruiken. Een veilige kerncentrale bestaat dus enkel in de hoofden van optimistische ingenieurs en dito politici. Ook bij ons valt een ernstige kernramp gewoonweg niet uit te sluiten. De kerncentrale van Doel ligt zowat in het petrochemische hart van Europa, en Antwerpen telt bijna een half miljoen inwoners. Een ongeval in de kerncentrale van Doel, waarbij zelfs maar een fractie van de radioactiviteit van Tsjernobyl zou vrijkomen, zou zowel op economisch als op ecologisch vlak dramatisch zijn. Blijft het nemen van het nucleaire risico dan wel verantwoord?

Bart Staes, Europees parlementslid Groen! Els Keytsman, co-auteur van "Het klimaatboek. Pleidooi voor een ecologische omslag"