Islamfobie als ’legaal’ vehikel voor discriminatie

’Waar blijft de stem van de gematigde moslim?’, vroeg Jan De Pauw zich gisteren af in De Standaard. Na 11 september was volgens hem de stilte aan de gematigde moslimzijde ’oorverdovend’. Hij besluit met te stellen dat we de hoop op zijn verschijning maar beter opbergen.

Het is intriest anno 2007 dergelijke zinnen te moeten lezen. Ontelbare islamitische opiniemakers van Marokko tot Indonesië hebben zich de voorbije jaren uitgesproken tegen geweld en terrorisme. Als politica van Turkse afkomst heb ik in november 2001 op een Britse militaire begraafplaats in Ieper zeven levensbeschouwelijke leiders samengebracht om een verklaring af te leggen tegen terrorisme en onverdraagzaamheid. In Vlaanderen zijn politici met islamitische achtergrond eensgezind als het over democratische waarden gaat. Altijd als ze konden, kwamen ze hiermee naar buiten. Dat weet toch iedereen?

Heeft Jan De Pauw nog nooit gehoord van de talrijke culturele activiteiten die in Vlaamse steden mee door moslims worden georganiseerd om de gemeenschappen dichter bij elkaar te brengen? Ik ken een Vlaams-Turks paar dat door de Turkse ouders wordt aanvaard, maar niet door de Vlaamse. Ik ken islamitische organisaties die meisjes volop aanmoedigen om hogere studies aan te vatten en westerse talen te leren, in tegenstelling tot de hatelijke clichés die in het Westen circuleren.

De stellingen van De Pauw zijn bijzonder ontmoedigend voor alle gematigde moslims die zich voor interculturele dialoog en zelfkritiek inzetten. Wie ontkent dat er gematigde moslims bestaan en naar buiten treden, wil eigenlijk dat moslims hun identiteit afzweren en assimileren. Maar dat zal natuurlijk niet gebeuren. Zo legt men de basis voor een permanent conflict. Het is ook merkwaardig dat hij zich afzet tegen moslims die zich vanuit hun inspiratie maatschappelijk en politiek engageren, maar niets zegt over de talrijke christelijke partijen en bewegingen die net hetzelfde doen.

Ondanks de duizenden liters inkt die hierover al zijn gevloeid, blijven sommigen de enorme heterogeniteit binnen de moslimgemeenschap miskennen. De simplistische perceptie alsof omzeggens alle moslims ondemocratisch en gevaarlijk zijn, strookt niet met de realiteit die ik als Turkse Belg en velen met mij dagelijks ervaren. De heer De Pauw heeft blijkbaar niet het minste benul van de aversie die de meeste gelovige Turken koesteren tegenover fundamentalistische uitingsvormen zoals die van de Saoedische wahabieten of de Iraanse ayatollahs. Ik zie ook in Maghrebijnse gemeenschappen een enorme diversiteit, en vele mensen die gericht zijn op openheid en dialoog. Islam is een kader voor de spiritualiteit van mensen en als zodanig volop in beweging. De meeste moslims die ik ken, gaan er erg creatief mee om, en slagen er wel degelijk in hun geloof in overeenstemming te brengen met een moderne, democratische maatschappij. Groot is de weerzin tegen de zogenaamde moslims die alle clichés en karikaturen van islamofobe westerlingen bevestigen.

Toch is er in deze contreien een propagandamachine aan de gang die alle moslims op één hoopje wil vegen met Al Qaeda. Volgens het Vlaams Belang en andere rechtse krachten is een moslim een fundamentalist, een fundamentalist een extremist, en een extremist een terrorist. Hoofddoekjes zouden daar uitingen van zijn. Dit is ook de ondertoon van de geplande betoging op 11 september in Brussel. Het lijkt erop dat islamfobie stilaan een legaal vehikel wordt voor elementen die een hele bevolkingsgroep, inclusief talrijke mannen en vrouwen die het beste voor hebben met deze maatschappij, systematisch in een negatief daglicht willen stellen. Dit is geen legitieme godsdienstkritiek meer.

Terecht suggereert de burgemeester van Brussel dat we hier met een equivalent van racisme te maken hebben. De angst voor moslims die men probeert aan te praten, doet denken aan de haatcampagnes tegen de joden in de jaren dertig. Er werden toen onder meer massaal cartoons verspreid over profitariaat, griezelige spinnen en wereldheerschappij. Nu is terrorisme een dankbaar beeld. De meeste politieke en andere leiders laten maar betijen. Alle politieke partijen waren op cruciale momenten te laks. Ze beseffen blijkbaar niet hoe de maatschappij vergiftigd wordt, en hoe dit concrete gevolgen heeft voor concrete mensen.

Het omstreden pleidooi van Steve Stevaert voor levensbeschouwelijke tolerantie, de politieke afwijzing door de vrijzinnige Karel De Gucht van de haatdragende Deense Mohammed-cartoons, het actieve antiracisme van het koningshuis en het moedige standpunt van Groen! tegen het Antwerpse hoofddoekenverbod, waren voor mij telkens een verademing in een zee van teleurstelling over hoe maatschappelijke verantwoordelijken het probleem van de islamfobie mismeesteren en erger maken. Neen, ik verwacht niet meteen een nieuw Auschwitz, wel een permanente rechtvaardigingsgrond voor discriminatie en vernederingen, en grotere acceptatie van militair geweld tegen moslims zoals in Palestina, Irak of Libanon.

De voorbije paar jaar zijn dichte familieleden van mij geconfronteerd met racistisch geweld voor de eigen deur, discriminatie op de huurmarkt en belediging op straat wegens het spreken van de eigen moedertaal op de Gentse feesten. Het is voor ons geen theoretisch verhaal. Dit is het soort maatschappij waar die veralgemenende islamfobie toe leidt. Mijns inziens wordt het hoog tijd dat ook progressieve islamcritici - zoals Jan De Pauw? - die terechte bekommernissen opwerpen, meehelpen om de grenzen te trekken voor een zindelijk en democratisch debat.

Het blijft natuurlijk juist dat er binnen de moslimgemeenschappen zelf ook kwalijke ontwikkelingen zijn. Hoewel heel wat westerse commentatoren dat niet geloven, wordt daar binnen moslimgemeenschappen zelf wel degelijk iets aan gedaan. Maar misschien niet genoeg. Er zijn ook limieten aan wat bijvoorbeeld westerse migrantengemeenschappen - over het algemeen sociaal-economisch zwakke en laaggeschoolde groepen - zelf kunnen doen om processen te analyseren en te veranderen. Een emanciperend integratiebeleid blijft uiteraard nodig. Maar ik zou Jan De Pauw willen wijzen op het feit dat de veralgemenende moslimhaat het de gematigden niet bepaald gemakkelijk maakt. Dat de hele moslimgemeenschap zich aangevallen en geviseerd voelt, is juist koren op de molen van traditionalisten en extremisten. Islamofobe westerlingen verwijten de moslims dat ze geen bruggen bouwen, maar zij blazen zelf de bruggen op waardoor moslims zich nog meer gaan opsluiten.

Meryem Kaçar is gemeenteraadslid voor Groen! in Gent