Je stem veroveren: training geweldloze actie

De kracht van een geweldloze strategie

Je wil verandering. Maar de politieke agenda wordt meestal niet door jou bepaald. Beslissingen worden vaak aan hoge vergadertafels genomen en de democratische controle laat te wensen over.

Het staat je vrij je stem te laten horen. Maar gehoord worden is wat anders. De overheid weet protest soms heel handig onschadelijk te maken door het te kanaliseren in procedures en welwillend luisterende oren. Op die manier worden conflict en protest zachtjes gesmoord. Het is nochtans via dialoog dat conflicten worden opgelost. Het opzetten van een geweldloze actiestrategie is er op gericht om zo’n dialoog af te dwingen: je verovert voor jezelf een stem. Geweldloos betekent niet ‘passief toekijken’. Sterker nog, bij een geweldloze actiestrategie gebruik je macht: arbeiders gaan in staking, milieu-activisten bezetten een bedreigd bos, vredesactivisten houden een oorlogstrein tegen,... Maar het gaat er niet om anderen je overtuiging op te leggen. Tenzij je je ‘tegenstander’ het zwijgen oplegt of uitschakelt, zal je er, wil je tot resultaat komen, immers toch weer mee moeten gaan praten. Je wil ingrijpen in een situatie, gehoord worden en een open dialoog aangaan.

Op die manier is kiezen voor geweldloosheid ook een keuze voor radicale democratie: voor een samenleving waar je met je ‘tegenstanders’ samenleeft, waar conflicten tot uiting kunnen komen, en met geweldloze middelen worden opgelost. Geweldloosheid is dus niet een kwestie van tactiek, maar een fundamentele keuze.

Training: hoezo?

“Er valt toch niets aan te doen?”, “ik heb geen greep op wat ze daar aan het bespreken zijn”: het denken rond een geweldloze actiestrategie is ons niet met de paplepel meegegeven. In een training geweldloze actie leer je het concreet in te vullen. Waar ligt jouw macht? Hoe bouw je een geweldloze strategie uit? Wat is geweldloos? Hoe goed een actie ook gepland is, het scenario ligt nooit helemaal vast. Een grondige planning en goede afspraken vergroten wel de slaagkansen. Maar hoe organiseer je een actie? Wat doet een politiespreker, een thuiswacht, een observator,... Hoe zal je de pers te woord staan? Hoe hou je een overzicht op het verloop? Hoe communiceer je tijdens de actie met elkaar? Hoe neem je in gespannen situaties snel en efficiënt met de hele groep beslissingen? Ook dat kan je vooraf oefenen.

Tijdens een directe geweldloze actie overtreed je doorgaans de norm, soms ook de wet. Voor je aan de actie begint, weet je dus best waar je aan toe bent. Wat is legaal, wat is illegaal? Hoe verloopt een arrestatie? Als je gearresteerd wordt, krijg je dan een strafblad? En hoe zit het met minderjarigen?

Het zwaartepunt van de training ligt op ‘training’ in de letterlijke zin van het woord. In rollenspelen en simulaties oefenen we situaties waarin je tijdens een actie kan terechtkomen. Actie roept reactie op: je staat misschien oog in oog met politie of militairen. Ordediensten weten soms niet goed hoe ze met actievoerders moeten omgaan. Hoe reageer je op provocaties? Wat doe je als een van de actievoerders door het lint gaat? In rollenspelen gaan we na welke mechanismen in zo’n confrontatiesituaties een rol spelen en we bekijken hoe we die confrontatie kunnen ontmijnen. Praktische oefening dus. En dat mag je gerust letterlijk nemen.

Historiek

Dat directe acties een grondige voorbereiding vragen hebben we niet zelf uitgevonden. Gandhi wees al op het belang van trainingen. In de jaren veertig organiseerden pacifisten in de VS trainingen om mensen voor te bereiden op acties van de burgerrechtenbeweging. De methodes die toen werden ontwikkeld - rollenspelen, groepsbesluitvorming,... - worden vandaag nog steeds gebruikt.

In Vlaanderen werden trainingen geweldloze actie begin jaren tachtig geïntroduceerd door het Forum voor Vredesactie (toen nog Internationale van Oorlogstegenstanders). Aanvankelijk werden die door buitenlandse trainers gegeven. Later, na een intensieve cursus ‘training voor trainers’, nam een groep vrijwilligers de fakkel over. Niet alleen de vredesbeweging vond zijn weg naar trainingen, ook derde wereld- en milieuactivisten, jongeren- en vrouwengroepen deden een beroep op de ervaring van het Forum voor Vredesactie.

Nog steeds lopen trainingen geweldloze actie als een rode draad doorheen onze campagnes. De trainersgroep schaaft regelmatig het programma bij en leert zelf nieuwe technieken en methodes. Honderden Bomspotters volgden een training en dat werpt zijn vruchten af. Bomspotters vertrekken meestal goed voorbereid naar de actie. Zelfs de ordediensten staan te kijken van het geweldloze verloop van de Bomspotting-acties.

Iets voor jou?

Het Forum voor Vredesactie heeft ervaring in trainingen geweldloze actie. Die ideeën over actieve geweldloosheid en onze ervaring ermee willen we graag doorgeven. Heb je actieplannen? Wil je een ei kwijt rond directe actie, maar weer je niet waar te beginnen? Contacteer ons: forum@vredesactie.be, 03 281 68 39. www.vredesactie.be

Deelnemers over de training:

“Ik voel me na het volgen van de training een stuk verantwoordelijker voor het slagen van de actie. Ik had nooit gedacht dat er bij een actie zo veel komt kijken.”

“Blij dat ik de training heb gevolgd: nu weet ik tenminste waar ik aan toe ben. Lastige vragen over de actie brengen me niet meer van de wijs.”

“Ik had zo mijn twijfels bij die rollenspelen. Wat leer je daar nu uit? Maar ik stond er van te kijken. Door zelf in de rol van militair te kruipen zie je in wat je op de actie zelf kan doen om geweld te vermijden.”