Kafka in Den Haag

Van 13 tot 25 november vindt in Den Haag (Nederland) de zesde internationale kllimaatconferentie plaats. Op de agenda staat de discussie over de implementatie van het Kyoto-Protocol, het belangrijkste milieuverdrag op het vlak van het klimaatprobleem. Hierbij wordt het jaar 2002, d.i. tien jaar nadat het eerste VN-klimaatverdrag tijdens de top van Rio tot stand kwam, naar voren geschoven als streefdatum voor het in werking treden van het verdrag. Het Kyoto-Protocol werd in 1997 door meer dan 160 landen plechtig ondertekend. Dit neemt niet weg dat het verdrag tot op heden nog steeds niet geratificeerd werd. Anno 2000 is er nochtans een wetenschappelijke consensus over de versterkende rol van menselijke activiteiten op het broeikaseffect en de hieruit resulterende globale opwarming. Het IPCC (d.i. een groep van meer dan 2000 wetenschappers onder het toezicht van de VN) stelde in 1995 in zeer klare taal: ’The balance of evidence suggests a discernible human influence on the climate’. Ondertussen is het bekend geraakt dat het IPCC een nieuw rapport af heeft waarin gesteld wordt dat de te verwachten globale opwarming tijdens de volgende eeuw nog dramatischer is (tot + 6°C t.o.v. 1990) dan werd geschat in 1995. Het is bekend dat koolstofdioxide (CO2) het hoofdaandeel van de door de mens geproduceerde broeikasgasemissies vertegenwoordigt. De verbranding van fossiele brandstoffen voor verwarming, elektriciteit en transport vormt de voornaamste bron van deze koolstofemissies. De potentiële gevolgen van de globale opwarming en de daarmee gepaard gaande destabilisatie van het klimaat zijn inmiddels gekend. Orkanen, bosbranden, droogtes en overstromingen zouden frequenter voorkomen waardoor o.a. de drinkwatervoorziening, landbouw en biodiversiteit nadelig kunnen beïnvloed worden. Kortom, de leefbaarheid voor mens en natuur staat op het spel. Ondanks de wetenschappelijke onzekerheid over de exacte gevolgen van de globale opwarming, zijn de recente extreme weersfenomenen (e.g. Mitch, overstromingen in Engeland en Mozambique, droogte in de VS...) een eerste aanwijzing voor wat ons en de toekomstige generaties te wachten staat indien er geen ingrijpende maatregelen worden getroffen. Vandaar dat volgens het IPCC en de NASA een reductie van respectievelijk 60 en 70% van de mondiale emissie van de zes voornaamste broeikasgassen (CO2, CH4, N2O, HFC’s, PFC’s en SF6) gerealiseerd dient te worden om een stabilisering van het klimaat teweeg te brengen. Het Kyoto-Protocol voorziet echter in een gemiddelde emissiereductie tegen 2008-2012 van slechts 5.2% t.o.v. het referentiejaar 1990. Deze ’last’ moet gedragen worden door de zgn. Annex-I-landen (dit zijn de geïndustrialiseerde landen). Zo moet de EU haar uitstoot met 8% verminderen, de VS met 7%, Canada en Japan met 6%. Ontwikkelingslanden hoeven volgens het Kyoto-verdrag geen acties te ondernemen. Terecht, aangezien zij niet voor de globale opwarming verantwoordelijk zijn! Het WWF berekende in haar opmerkelijke ’Living Planet Report 2000’ dat een gemiddelde inwoner van een niet-OESO-land jaarlijks 2 ton CO2 uitstoot (d.i. de som van directe en indirecte emissies), t.o.v. 19 en 9 ton CO2 door respectievelijk een doorsnee Noord-Amerikaan en West-Europeaan. Niettegenstaande de vooropgestelde emissiereductie van 5.2% schromelijk tekortschiet, zullen lobbyisten uit tal van industrielanden in Den Haag kosten nog moeite sparen om het Kyoto-Protocol (nog) verder af te zwakken. Het Protocol incorporeert reeds vier soorten van zgn. ’flexibele mechanismen’. Primo: via het verhandelen van emissierechten kan een sterk vervuilend land emissierechten opkopen van landen die beneden hun emissieplafond zitten. Secundo: als gevolg van een samenwerking tussen twee Annex-I-landen kan het ’donorland’ een gedeelte van de gerealiseerde emissiereducties als krediet toegewezen krijgen. Tertio: Annex-I-landen kunnen schone projecten realiseren in ontwikkelingslanden, waarbij de uitstootreducties worden toegekend aan het financierende land. Quarto: activiteiten in o.a. landbouw en bosbeheer die CO2 uit de atmosfeer fixeren (in zgn. ’koolstofputten’), kunnen eveneens omgezet worden in kredieten. Het is evident dat deze mechanismen gedroomde achterpoortjes vormen voor geïndustrialiseerde landen die reële emissiereducties in eigen land tot het absolute minimum wensen te herleiden. Business as usual dus. In Den Haag zal er sterke druk worden uitgeoefend door de olielobby om deze poorten verder open te breken. Vooral de oliebaronnen in de VS wensen hun verplichtingen enkel en alleen na te komen op voorwaarde dat een ongelimiteerd gebruik van de flexibele mechanismen wordt toegelaten (de EU pleit voor een beperking van 50%). Daarnaast zal ook de kernenergielobby nadrukkelijk op de top aanwezig zijn om energieopwekking via kernsplitsing aan de man (vrouw) te brengen als hét milieu- en broeikasvriendelijke alternatief. Het zou evenwel moeten duidelijk zijn dat een technologie op basis van kernsplijting geen ecologisch aanvaardbaar alternatief kan bieden, gezien haar bijzonder ’foutonvriendelijk’ karakter. De politieke lobbyisten mogen zich in Den Haag aan het warme onthaal van allerhande milieuorganisaties verwachten, waar zij een symbolische dijk rond het conferentiecentrum zullen optrekken. Net zoals in Seattle, Washington en Praag zullen vertegenwoordigers van de zich (stapsgewijs) ontwikkelende internationale civiele maatschappij op het appel zijn om hun stem in het debat te laten weerklinken. Die mondige burgers keuren het ultraliberale vrijemarktdenken, dat ten grondslag ligt aan het Kyoto-protocol, volmondig af en durven het paradigma van de economische groei in vraag stellen. In Den Haag zullen zij bindende afspraken omtrent de reductie van de uitstoot van broeikasgassen eisen. Bovendien moet er paal en perk gesteld worden aan hypocriete schijnmanoeuvres zoals de koehandel in vervuilingsrechten. Ook de koolstofputten zouden uit het Kyoto-verdrag moeten geweerd worden. De doeltreffendste manier om de globale opwarming te bestrijden, is ervoor te zorgen dat de in de aarde aanwezige koolstof (in de vorm van kolen, olie of gas) permanent in de ondergrond BLIJFT. Hoewel koolstofputten in het beste geval slechts een tijdelijke opslagplaats voor koolstof vormen, brengt het aanplanten van snelgroeiende bomen zoals de eucalyptus of genetisch gemanipuleerde populiersoorten biodiversiteitsproblemen met zich mee. Nochtans gaapt er een enorme kloof tussen wat er objectief noodzakelijk is en wat er in Den Haag naar alle waarschijnlijkheid uit de bus zal komen. Bovendien heeft de recente oliecrisis duidelijk gemaakt dat niet alleen de klassieke olielobby’s maar eveneens grote fracties van de westerse bevolking zich, wars van de harde ecologische realiteit, halsstarrig blijven vastklampen aan fossiele brandstoffen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat pleitbezorgers van duurzame en/of hernieuwbare energiebronnen nog steeds stiefmoederlijk worden behandeld. Opvallend hierbij was de houding van de groenen die in dit debat angstvallig zwegen over de mogelijke heffing van een energietaks. Het was nochtans hét moment om een discussie over onze energievoorziening en ons exuberant consumptieniveau ten gronde te voeren. De weg naar een sociaal en ecologisch duurzame oplossing van het klimaatvraagstuk vormt niet meteen de meest evidente, maar is nochtans de enige eerbare keuze die ons rest.

(13/11/2000)

(De auteurs zijn respectievelijk Burg. Ir. Milieukunde, onderzoeker aan de KULEUVEN en Burg. Ir. Scheikunde, onderzoeker aan de VUB)