Mondiale collectieve goederen en milieubelastingen

De expansiedrang van het neoliberale kapitalisme leidt ertoe dat deze gemeenschappelijke goederen als koopwaar beschouwd worden, waarbij de rechten op die goederen contractueel op een markt worden verhandeld. Dit expansieproces doet zich voor op een ogenblik dat die goederen ook bedreigd worden door de veralgemening van het productivistische economische stelsel, en het versnelt de dreiging van een onomkeerbare uitputting en aantasting van deze hulpbronnen. En het zijn de armen die als eerste getroffen worden door de gevolgen van de klimaatontregeling en het plunderen en vernielen van de collectieve goederen. De ongelijkheden op milieugebied maken de bestaande sociale ongelijkheden nog schrijnender, zowel binnen de samenlevingen als op wereldschaal.

Waarom milieubelastingen?

Als we spreken over collectieve mondiale goederen, betekent dit dat we ervoor moeten zorgen dat alle menselijke wezens een gelijke toegang hebben tot die goederen en dat er gebruiksregels worden vastgesteld die verenigbaar zijn met de ecologische duurzaamheid. Daarvoor moeten aanzienlijke financiële middelen worden vrijgemaakt, rekening houdend met de opeenstapeling van ongelijkheden en de ecologische schuld van de landen van het Noorden tegenover die van het Zuiden. Het PNUD (Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties) schat dat er in 2008 720 miljard (1,6% van het mondiaal BNP) dollar moet worden uitgetrokken, enkel om de klimaatontregeling onder controle te krijgen. Die financiële middelen kunnen enkel komen van globale belastingen: heffingen op de financiële en de beurstransacties, heffingen op de geconsolideerde winsten van de multinationals, milieuheffingen. Voor Attac is het noodzakelijk om de milieufiscaliteit te integreren in een globale fiscale aanpak, die niet alleen een incentive moet zijn, maar ook een instrument voor de herverdeling en de omschakeling van de productie- en consumptiemethodes. Als milieuheffingen afzonderlijk beschouwd worden, in een neoliberale context die het zelfs het principe van belastingen in vraag stelt, dan zou dit kunnen leiden tot de aanvaarding van het neoliberale beginsel van de fiscale neutraliteit, waarbij de milieuheffingen worden gecompenseerd door een vermindering van de sociale bijdragen en van de zogenaamde belasting op de arbeid. De milieucrisis vereist echter extra-middelen, die niet mogen worden geput uit de middelen bestemd voor de sociale bescherming, die trouwens al behoorlijk aangetast is!

Welke belastingen?

Wat de milieubelastingen betreft, gaat de discussie in de eerste plaats over de grondslag van de heffingen. Belasting op de koolstofuitstoot of belasting op het verbruik van energie? Achter die kwestie schuilt het debat over de kernenergie, want de verdedigers van kernenergie beschouwen die vorm van energie als een “propere energie” en zijn dus eerder voorstander van een belasting op de CO2-uitstoot. Omdat kernenergie echter vele andere negatieve gevolgen heeft, met name de opslag van radioactief afval en het risico voor de verspreiding van kernwapens, dient men een belasting te overwegen die alle vormen van gebruikte energie omvat. Het heffen van de belastingen aan de grenzen, die door sommige delen van het Franse of Europese patronaat wordt overwogen, is enkel aanvaardbaar in het kader van samenwerkingsovereenkomsten met de landen van het Zuiden, waarbij de inkomsten worden teruggestort in het VN-fonds voor de aanpassing aan de klimaatveranderingen.

Wat de het gebruik van de middelen betreft, moet de hele fiscaliteit ecologisch herdacht worden. De opbrengsten van de globale milieubelastingen zouden ook moeten dienen voor de financiering van het VN-fonds voor de aanpassing aan de klimaatveranderingen. Want als wij willen dat de landen van het Zuiden ten gronde meewerken aan de Kyoto-doelstellingen, moeten wij rekening houden met onze milieuschuld aan hen en met de moeilijkheden die ze door de huidige ontregelingen nu al ondervinden. Overheidsinvesteringen zijn noodzakelijk om ecologisch duurzame activiteiten te ontwikkelen die aan de behoeften beantwoorden.

Overal waar milieuheffingen worden ingevoerd, zal dat in fine resulteren in bepaalde prijsverhogingen. Daarom moeten, met het oog op de “koopkracht”, de nieuwe belastinginkomsten ook worden gebruikt om consumptiepatronen te stimuleren die niet hoofdzakelijk op individuele consumptie gebaseerd zijn. Wat een beleid inzake openbaar vervoer impliceert, en het opzetten van een openbare dienst voor energie en een openbare huisvestingsdienst die tegelijk de gelijke toegang voor iedereen en de ecologische duurzaamheid kunnen waarborgen. De milieubelastingen kunnen ook gemoduleerd volgens de “verspilling” (het onterechte gebruik) van hulpbronnen.

Tot besluit, de kwalijke gevolgen van het liberaliseringsbeleid zijn overduidelijk op milieugebied, net zoals dat op financieel gebied het geval is. Daarom zijn maatregelen in de richting van heffingen op vervuilende activiteiten en op financiële transacties dringend en verantwoord.