Naar ons goeddunken

Nederlandse kaas eten en Nederlands bier drinken. Het Nederlandse volkslied karaoken. En tenslotte wat Delfts blauw en de Nederlandse vlag mee naar huis. En natuurlijk het Nederlandse paspoort. Want daar gaat het de bezoekers van de Dag van de Naturalisatie natuurlijk om. Die nieuwe jaarlijkse “feestdag” op 24 augustus werd in 2005 ingesteld door de rechts-populistische minister van Justitie Verdonk. Slechts 10 procent van de dit jaar genaturaliseerde migranten en vluchtelingen kwam opdagen. Deelname aan de lokale naturalisatieceremonies is pas vanaf oktober verplicht en vanaf 2008 moet men daarbij zelfs trouw te zweren aan Nederland. Sinds de bezetting in de Tweede Wereldoorlog heeft Nederland geen gedwongen loyaliteitsverklaring meer gekend.

De minister koos voor 24 augustus, verklaarde ze, omdat het “de verjaardag van de grondwet uit 1815” is. Een uiterst conservatieve keuze. De eerste grondwet dateert namelijk al van april 1798. Daarin werden voor het eerst de fundamentele vrijheden van godsdienst, vergadering en drukpers vastgelegd. Verdonks contrarevolutionaire grondwet van 1815 draaide veel verworvenheden terug en herstelde de adel in ere. Tot nu toe identificeerden Nederlandse regeringen zich vooral met de derde, huidige grondwet, die de liberalen 1848 ingesteld hebben. De minister beschuldigt de islam graag van vrouwenonderdrukking. Maar had ze emancipatie werkelijk belangrijk gevonden, dan had ze met haar feestdag beter kunnen aansluiten bij de invoering van het actieve vrouwenkiesrecht in 1922, en niet bij de invoering van de monarchie in 1815.

Wie aan deze ceremonies mag meedoen mag toch wel van geluk spreken. Want de Nederlandse regering heeft inmiddels een reeks vrijwel onneembare drempels opgeworpen tegen migratie, waarmee men in Europa tot de koplopers behoort. Vluchtelingen en arbeidsmigranten zijn sowieso niet meer welkom. En toekomstige huwelijksmigranten moeten maar liefst 3 inburgeringscursussen met succes doorlopen.

Ze moeten sinds maart 2006 eerst in hun land van herkomst op de Nederlandse ambassade per computer een taal- en cultuurtest afleggen. De test kost 350 euro en wie slaagt mag een verblijfsvergunning aanvragen. Om die daadwerkelijk te krijgen moet men echter aan een groeiend aantal voorwaarden voldoen. Nederland is het enige land ter wereld dat migranten nog voor de grensovergang toetst. Om de cultuurtest te kunnen halen moeten de migranten eerst thuis de afschrikwekkende film "Naar Nederland" bekijken. Daarin wordt onder meer gesteld dat Nederland “koud en kil” is en dat Nederlanders “heel weinig geduld hebben met de ander”. Ook worden beelden vertoond van slecht onderhouden flats, drugs, en geweld. Bij de test moeten de migranten multiple choice vragen beantwoorden over het koningshuis, kolonialisme en Rembrandt. Alles positief natuurlijk. Ook moet men netjes zeggen dat Nederland “vol” is, een uitspraak die tot voor kort alleen in extreem-rechtse kring te horen was.

Per 1 januari 2007 moeten verder zo’n 500 duizend niet-westerse migranten en vluchtelingen verplicht inburgeringscursussen volgen, ongeacht hoe lang men al in Nederland woont. De cursussen zullen 6 duizend euro kosten, waarvan men de helft terug krijgt wanneer men het examen binnen 3 jaar haalt. Wie niet slaagt krijgt boetes die kunnen oplopen tot duizend euro. Uiteindelijk kan men zelfs de verblijfsvergunning verliezen. Naast de taal, gaat het ook hier weer om het opdringen van “de Nederlandse cultuur”, die in de praktijk neerkomt op de conservatieve gewoonten van gezagsgetrouw Nederland.

Tot slot moeten migranten en vluchtelingen de Nederlandse nationaliteit willen aanvragen eerst nog een derde inburgeringstest afleggen. Die test is te zien op internet. Veel geboren Nederlanders die de test voor de grap eens deden blijken niet te kunnen slagen. Men waant zich daarbij terug in de jaren 50 toen de conservatieven het nog voor het zeggen hadden. Nederlanders moeten bij trouwerijen cadeautjes geven, hun voortuin altijd netjes opruimen en hun straatje steeds schoonvegen. "Je bent pas verhuisd. Je buren vragen of je langskomt. Wat kun je het beste doen?", luidt vraag 8 bijvoorbeeld. De kandidaat-Nederlander mag kiezen uit "een kleinigheidje meenemen, een cadeau meenemen, of niets meenemen". De vragen zijn daarnaast vaak racistisch. Zo wordt bij er bij vraag 6 vanuit gegaan dat migranten zich aan openlijk zoenende homo’s zullen ergeren.

De inburgeringshype volgt op het integratiedebat het parlement voerde van 2002 tot 2004. Het initiatief daartoe kwam van de snel groeiende Socialistische Partij. Die voorheen maoïstische partij verkondigt trots dat men het integratieprobleem al in 1983 aan de kaak stelde. In de racistische nota “Gastarbeid en kapitaal" stelde men gastarbeiders toen namelijk voor de keuze: aanpassen of oprotten. Alleen extreem-rechts reageerde destijds nog positief. Dat veranderde in 1991 toen de conservatief-liberale Frits Bolkestein zijn hetze tegen migranten begon. De daarna regelmatig terugkerende racistische debatten over migranten en moslims mondden uiteindelijk in 2001 uit in de opkomst van de rechts-populist Pim Fortuyn. Moslims werden door Fortuyn en een hele reeks andere politici en opiniemakers voortdurend afgeschilderd als achterlijke barbaren en religieuze fanaten die door de verlichte Nederlanders beschaafd moeten worden. De tegenstellingen tussen links en rechts lijkt men in de politiek inmiddels volkomen vergeten te zijn. Van links tot rechts is men er in het parlement en de media over eens dat integratie momenteel het belangrijkste politieke issue is. Tegen het einde van het debat schreven 40 opiniemakers van GroenLinks tot de conservatieve Burke Stichting in een gezamenlijke open brief dat "we" er nu voor moeten zorgen dat "die nieuwe consensus" in beleid wordt omgezet.

Naast de integratiecursussen kwamen er nog een hele reeks maatregelen. Zo liet Verdonk een meetinstrument ontwikkelen om de mate van integratie van migranten te kunnen meten. Er werd een methode gebruikt die eerder ingezet werd om de populariteit van potten pindakaas bij de consument na te gaan. Volgens deze test zijn migranten die het meest gewaardeerd worden door de Nederlanders het best geïntegreerd. Ook via een groeiende aantal stadsreglementen worden migranten en vluchtelingen onder druk gezet om zich "Nederlands" te gedragen. “Spreek Nederlands”, luidt bijvoorbeeld de belangrijkste regel in Gouda. In Rotterdam wil het stadsbestuur zelfs dat vluchtelingen en migranten thuis onderling Nederlands praten. Moslims moeten zich aanpassen, zo zegt men in wereldhaven Rotterdam. Volgens de burgemeester redt men het niet “als men Nederlands niet in de genen heeft”. Maar hij zou niet direct gaan bellen als hij op straat een andere taal zou horen.

Alleen buitenparlementair is er enig protest tegen. Gevestigde migrantenorganisaties hebben samen met de landelijke vakbond FNV handtekeningen opgehaald. Men wil dat de prijs van de cursussen omlaag gaat en zekerstellen dat de kwaliteit van de cursussen voldoende is. Radicale kritiek komt er vrijwel uitsluitend van de linkse organisatie Aksi, opgericht door meest in Nederland geboren jongeren met een Turkse achtergrond. Samen met onder meer de anti-racistische organisatie De Fabel van de illegaal voert men actie tegen de gedwongen inburgering. Men wil van alle culturele testen af, en pleit voor voldoende, vrijwillige en gratis taallessen. Om samen te kunnen vechten voor gelijke rechten, en niet langer tegen elkaar uitgespeeld te kunnen worden, is het belangrijk om elkaar goed te kunnen verstaan, aldus de activisten.

Ze strijden ook gezamenlijk tegen religieus fundamentalisme en nationalisme. Gedwongen inburgering zal fanatieke moslims en nationalisten niet van hun geloof afbrengen, zo weet men. In tegendeel, de vernederingen van alle testen zullen veel mensen alleen maar verder in de armen drijven van rechts. Daarbij zijn de meeste fundamentalisten helemaal geen migranten, maar in Nederland geboren. De activisten vinden het daarom belangrijk mensen weer een links en progressief perspectief te bieden. En dat kan niet ontwikkeld worden door de staat. Voor Aksi en De Fabel is “inburgering” sowieso geen neutraal woord, maar een zeer ideologisch geladen begrip. Het verwijst naar het proces waarbij nieuwe en al lang aanwezige migranten en vluchtelingen door de overheid gekneed worden tot brave en bruikbare staatsburgers.