Wat is Kleureneconomie?

Inleiding

Tal van organisaties zijn al jaren bezig voor een andere economie. Op 26 september 2008 zijn zij uitgenodigd bij Vóór de Verandering, onder de noemer Gemeenschappelijke Grond. Al 22 organisaties staan op de deelnemerslijst. Het bijzondere is dat ze allemaal hetzelfde willen, maar wel op een andere manier. Toch zijn er volop overeenkomsten. In dit artikel geven we een samenvatting van de Kleureneconomie, gevolgd door een overzicht van de belangrijkste verschillen en overeenkomsten met de ideeën en werkwijze van een aantal andere organisaties.

Grondleggend bewustzijn

De Kleureneconomie is een systeem dat de plaats van geld in onze huidige maatschappij kan innemen. Ook de belangrijkste normen en waarden die bij het kapitalisme horen worden daarbij omgedraaid. We gaan op zoek naar balans en stabiliteit, niet naar groei. Eerlijkheid en transparantie zijn essentieel voor het succes. De deelnemers zijn verantwoordelijk voor hun gedrag en hun bezit. De eigen verantwoordelijkheid komt in de plaats van het bezit. Ook voorkomt dit eigen-verantwoordelijkheids-principe het ontstaan van een machtspiramide. Een relatief kleine verandering is dat rente niet kan bestaan. Dit komt doordat een aantal natuurwetten diep zijn ingebouwd in de kern van de kleureneconomie.

Wetten van energie en materie

Het kapitalistisch model houdt geen rekening met de recycling van materie die plaatsvindt in ecosystemen. Het is niet essentieel voor deelnemers om alles te recyclen. Lozen in water of lucht is de normaalste zaak van de wereld voor industrie en automobilist. Weliswaar raken afvalstoffen verloren, maar zij zijn hun waarde (in geld) dan al kwijt. Geen automobilist neemt nog verantwoordelijkheid voor het uitlaatgas dat hij 100km terug op de snelweg heeft uitgestoten. Terwijl die benzine toch zeker wel zijn bezit was. Bij de verbranding heeft hij zich de zuurstofmoleculen uit de atmosfeer toe-geëigend om het resultaat ter plekke uit te stoten, met als enige doel de energie los te maken uit de verbinding van koolwaterstoffen. Geen gebruiker van het kapitalisme die zich hiervan bewust is. En het is ook geen probleem,want hij wordt er ook niet financieel op afgerekend. Zie daar het ontstaan van het broeikaseffect. In het kapitalisme heerst een essentieel gebrek aan bewustzijn van de kringloop van materie. Het komt nu pas op gang met de introductie van het concepten als Cradle 2 Cradle en permacultuur, die de de wetten van recycling en energie in hun werkwijze integreren. Die wetten zien er alsvolgt uit:

• In principe moet alles worden gerecycled. Dit geldt zowel voor producten van die biologisch kunnen worden afgebroken, zoals GFT-afval, als voor technische producten. Deze moeten zo worden ontworpen dat ze eenvoudig uit elkaar kunnen worden gehaald en dat elk onderdeel apart ook weer te recyclen is.
• In deze hele cyclus probeer je zo min mogelijk energie te gebruiken. Bij voedings- en brandstofproducten probeer je zoveel mogelijk energie van de zon op te vangen en vast te houden. Je energiegebruik zou niet hoger moeten zijn dan dit zonne-inkomen.

Rekenen in 3D

Deze twee regels delen de wereld op in drie eenvoudige dimensies.

• In de eerste plaats is er de energie. We bedoelen niet direct brandstofproducten of voedingsmiddelen, maar de energie zelf die in deze producten zit. De energie-dimensie wordt aangeduid met de kleur Rood.
• Naast energie bestaat de wereld uit materie. Het principe van recycling geeft aanleiding tot een verdeling van deze materie in twee groepen: die materie die wel wordt gerecycled en die materie die uit haar (natuurlijke) levenscyclus is geraakt. We geven deze dimensies aan met de kleuren groen en blauw.

Essentieel aan deze opdeling is dat de deelnemer een “fout” niet meer kan compenseren met een extra winst op een andere plek. Hier volgt extreem voorbeeld, dat niet helemaal klopt met de werkelijke praktijk.

Stel u heeft een tomatenkwekerij en u verkoopt de tomaten in het Ruhrgebied. Om de tomaten een extra boost te geven voert u ze met een NPK-mengsel, ofwel kunstmest. Het kost vrij veel energie om dit te produceren en de stoffen die gebruikt worden worden met veel moeite gewonnen. Ook spoelt een flink deel ervan gewoon weg in het afvalwater, dat u daardoor ook moet lozen. Om de kunstmest in te kopen moet u veel Rood en ook nog Blauw betalen. Ook het water koopt u in tegen Groen maar u moet het voor Blauw lozen, want het is onbruikbaar geworden. Ook het aardgas waarmee u de kas stookt kost een aanzienlijke hoeveelheid Rood en Blauw. De tomaten brengen van zichzelf maar een klein beetje Rood op. Ook ontvangt u er Groen voor, maar natuurlijk niet meer dan hun eigen gewicht. Aan het eind van het jaar houdt u een flink tekort aan Rood en Blauw over. Hiermee is de onbalans in uw werkwijze ook in de economische cijfers een feit geworden. U komt wellicht tot de conclusie dat u wel in balans kunt komen door de tomaten voortaan op een andere wijze te telen. In plaats van kunstmest en aardgas met tomaten stapt u over op andere soorten in het koude seizoen, tomaten in de zomer en gebruikt u micro-organismen om de planten sterker te maken. Door deze andere werkwijze kunt u uw kleuren in balans brengen, door ook uw eigen water te recyclen en niet meer energie gebruikt dan uw zonne-inkomen.

Wat is 1?

Het kapitalisme kent een aantal ontwerpfouten en de kleureneconomie probeert ze allemaal tegelijk aan te pakken. Met de introductie van de drie kleuren kunnen we het op-één-hoop-gooien van natuurlijke waarden effectief uitbannen. Hierdoor komen deze natuurlijke waarden ook in ons bewustzijn te zitten en gaan ze deel uitmaken van onze dagelijkse werkwijze. Een andere ontwerpfout in het kapitalisme is het ontbreken van een basis van de eenheid. Honderd jaar geleden streden twee Amerikaanse presidentskandidaten met als inzet de basis van de dollar: moest de dollar worden gebaseerd op de waarde van goud of op de waarde van zilver? Inmiddels bewegen de koersen van de munten vrij in een spel van vraag en aanbod, waarbij in het geval van de dollar de waarde extra wordt gesteund zolang de handel in olie nog in deze munt plaatsvindt.

In de exacte wetenschap gaat het anders aan toe. Grondleggers bepalen een eenheid op vrij willekeurige basis. De meter, de kilogram en de Joule zijn vastgestelde eenheden die deel uitmaken van het Système Internationale d’Unités. De schalen van Beaufort en van Celsius zijn vastgesteld op basis van een praktische indeling. Door de eenheid vast te leggen in termen van andere SI-eenheden, kan de wetenschap stappen vooruit maken. Bij het ontwerp van de kleureneconomie is er daarom voor gekozen om de eenheden vast te leggen in termen die we toch al in gebruik hadden: energie en materie. De kleuren van de kleureneconomie zijn alsvolgt gedefinieerd.

• 1 Rood is de energie in 100 gram zonnebloemolie. Dit is 3400 kJ of 810 kCal.
• 1 Groen is (de materie in) 100 gram recyclebare stof. Er is dan een deelnemer in de markt die de stof wil afnemen tegen groen.
• (1 Blauw is (de materie in) 100 gram niet-recyclebare stof. Er is dan geen afnemer voor in de markt. U blijft ervoor verantwoordelijk.

Prijzen

Nu u kennis heeft gemaakt met een nieuwe waarde-eenheid is het belangrijk om opnieuw te oriënteren op de waarde van diverse producten. We geven de prijzen van producten aan per-100-gram. 100 gram is dus ook gelijk 1 groen of blauw. Dat is lekker makkelijk rekenen en het geeft goed aan hoe de verhoudingen liggen.

Bij deze prijzen gaan we van start met de theoretische en dus minimale waarde op basis van de verbrandings-energie uit Binas. Denk eraan dat u voor de productie vaak een veelvoud van deze energie nodig heeft. De rood-waarde zal dan nog een paar keer over de kop gaan in vergelijking tot deze indeling.

Een derde vereenvoudiging is dat de tabel is ingedeeld in zeven groepen met een soortgelijke Rood-waarde. Daarna is de waarde binnen deze groep gelijk getrokken en wordt de waarde hiervan eenvoudig aangegeven met notaties als R 1/8. Dit betekent dat dit product maar 1/8 van de energie van zonnebloemolie bevat, want zonnebloemolie is 1, ofwel 8/8.

Nogmaals: dit zijn de prijzen op basis van de verbrandingwaarde. Op de markt zult u prijzen zien tegen kostprijs. Voor deze omzetting zijn wel bepaalde vuistregels bekend uit consumenten-informatiebrochures. Als we dit combineren met het rekenen in achtsten kunnen we grofweg het volgende stellen:

• Vlees: om vlees te produceren is 8 maal zoveel energie nodig: R 3.
• Vis: voor kweekvis die wordt gevoerd met vismeel is 8 maal zoveel energie nodig: R2.
• Brandstof: voor producten van minerale olie geldt een soortgelijke regel al is de co-efficiënt hier niet bekend.

Hier zien we gelijk de impact die het rekenen in een natuurlijke eenheid heeft. De waarde staat niet exact vast want die wordt gewoon op de markt bepaald. De hoofdlijnen daarentegen zijn nu al bekend dankzij de tabellenboekjes en de regelmatigheid van de natuur.

De invoering gaat traag van start

Zoals u al had gemerkt staat op het moment geen overheid te juichen voor een drastisch ander economisch systeem. Daarmee is de invoering nog niet van de baan. Juist essentieel is dat door de deelnemers van de kleureneconomie wordt uitgegaan van de eigen verantwoordelijkheid. Wat betekent dit eigenlijk voor de rol van de overheid? Op wie zouden we dan eigenlijk wachten? Zeker op een beslissing of we wel zullen starten? Trouwens, er is toch sprake van een vrije economie. Dan is er ook de vrijheid om onze economie naar onze eigen inzichten in te richten.

Kortom: men is al begonnen. Al in december 2007 is via de website Rgboog.nl de kleureneconomie praktisch van start gegaan. En het gaat langzaam, want eigenlijk is het computersysteem op de website nog niet af. Je mag natuurlijk van een omslag als dit ook niet verwachten dat deze snel plaatsvindt. Nadat Darwin zijn boeken schreef duurde het nog 100 jaar voordat iedereen het begreep, dus wie weet hoe “snel” het met deze omslag zou kunnen gaan.

Soortgelijke Initiatieven : LETS

Lets (Local Exchange Trading System) is een verzamelnaam voor duizenden eigen geld-achtige systemen, ruilkringen, die er in de wereld zijn. Ze werken allemaal met een eigen geldeenheid, die door de lokale vereniging zelf wordt uitgegeven. Vaak werken ze met cheques, die de deelnemers aan elkaar uitschrijven als ze onderlinge betalingen doen. De centrale administratie, ergens in de eigen stad of dorp, verwerkt alle cheques. Ook kan je advertenties plaatsen in een krantje of op een website.

Belangrijke elementen van Lets-ruilkringen zijn:

• Rentevrij
• Lokaal, niet verplaatsbaar
• Meestal aanvullend (complementair) op het dominante geldsysteem
• Transparantie, eerlijkheid, openheid

De bovenstaande principes zie je trouwens ook terug in de kleurenecomomie. Dus: er is niks echt “mis” met de Lets-systemen. Zo willen wij er ook helemaal niet naar kijken. Toch betekent kleureneconomie een flinke aanpassing aan het denken over het Lets-systeem. De meeste ruilkringen hebben de waarde min of meer gekoppeld aan bijvoorbeeld de Euro. Dat verandert natuurlijk drastisch.

Een nadeel dat we zelf ondervonden hebben is dat je in de stad prima diensten en tweede-hands spullen kunt krijgen, maar dat groente nauwelijks of niet wordt aangeboden. In de taal van de kleureneconomie gesproken: er is volop aanbod in rood en blauw, maar groen is nauwelijks te krijgen. Door recycling (van GFT en mest) apart te gaan belonen hopen we meer groenten en fruit in een cyclus rond te laten gaan.

Versteijnen & Snoek

De heren Versteijnen en Snoek richten zich in hun essay “Als het tij verloopt, moet men de bakens verzetten” voornamelijk op een post-kapitalistische economie, die zou moeten voldoen aan drie omgekeerde wetten van het kapitalisme:

 1. Sociale rechtvaardigheid in plaats van uitbuiting
 2. De volledige ontplooiing van de productiekrachten
 3. Zorg voor milieu en energie

Zij voorstaan een systeem waarbij er geen geld (d.w.z. euro) meer wordt gebruikt maar dat alle producten in principe gratis zijn. Daarnaast is er een centrale instantie verantwoordelijk voor de verdeling van productiemiddelen en krijgen alle deelnemers een persoonlijk budget aan vervuiling dat kan worden besteed naar keuze. Hoe de prijsvorming plaatsvindt is in zoverre willekeurig, dat deze niet plaatsvindt op de vrije markt en dat deze ook niet plaats heeft op basis van een objectief criterium zoals in de kleureneconomie het geval is.

Wij merken op dat de drie bovengenoemde hoofddoelstellingen ook met de Kleureneconomie te realiseren zijn.

Conferentie van Tilburg

Susan George sprak op haar openingsrede op de Conferentie van Tilburg ook de onmogelijkheid uit van het behoud van zowel het kapitalisme als de planeet. De bestaande alternatieven - een scala aan indexen waarover onze economen nog wel te spreken zijn, bieden haar geen hoop. De hele conventionele economie is eigenlijk ongeschikt voor deze tijd. Haar lezing was dus ook getiteld: Tijd voor een New Deal.

Wat de Kleureneconomie betreft is die New Deal een feit en bezoekt zij onze Engelstalige website Rgbtrade.org.

De Verklaring van Tilburg

De Verklaring van Tilburg roept op tot een ingrijpende heroriëntering van de economie. De omslag moet ons welzijn op peil houden en tegelijkertijd de grotere problemen - die we nu ook al niet aankunnen - oplossen. Een oorzaak van de problemen is de fixatie op economische groei, zo stelt de verklaring.

In het vervolg van de verklaring worden tal van partijen opgeroepen de verklaring te ondertekenen, waaronder de overheid. Ook zou de overheid een grote rol krijgen bij de uitvoering. Een spelbreker is het bericht dat geen enkele vertegenwoordiger van de Nederlandse regering bereid was om de verklaring in ontvangst te nemen. Dat meldde de Groeistuip Nieuwsbrief nummer 9 PLUS op 16 april jl. Toch wordt er alweer gedacht aan een Europese conferentie…

Wachten op de Staat?

De Stichting Kleureneconomie steunt de eerste passages uit deze verklaring, maar begrijpt niet waarom er nog bij overheden of regeringen wordt geleurd met petities die vervolgens niemand in ontvangst wil nemen. Het is toch duidelijk dat de Staat in de eerste plaats bestaat om zijn munt uit te geven, om zijn politieke macht diep te laten doordringen. Nu de euro-munt uit Frankfurt komt, heeft de Staat der Nederlanden de macht over zijn eigen speelbal afgegeven. De politici zelf zitten ook vast in deze machtspiramide. Regerende politici doen al tientallen jaren niets dan tijd volpraten, papier volschrijven en boten afhouden. Denk maar aan de eindeloze serie VN-conferenties. Er zijn voldoende alternatieven waaronder de kleureneconomie, maar verwacht niet dat een ander voor u de kooltjes uit het vuur haalt.

Referenties

Over de schrijver

Dit artikel is geschreven door dhr. Barry Voeten, MSc uit Maassluis, Nederland. Hij is tevens grondlegger van de kleureneconomie en schrijver van het boek Een Evenwichtige Economie. Ook bouwde hij het programma Rgbtrade, dat op de website Rgboog.nl dienst doet als advertentie-marktplaats en online bank voor de kleureneconomie.